Idea

Festiwal Prapremier OŚWIECENIE

Hasłem tegorocznej edycji Festiwalu Prapremier jest „Oświecenie” rozumiane jako kwestia dotyczącą kształtu i perspektyw istnienia świata, w którym żyjemy.

„Czym jest Oświecenie?”– pytał Immanuel Kant w słynnym tekście z 1784 roku. Ponad dwieście lat później powracamy do tego pytania, na nowo staramy się zrozumieć, czym może być dziś owo wyjście człowieka z niepełnoletności”.[1]

W 2021 ukazała się obszerna publikacja „Oświecenie, czyli tu i teraz” pod redakcją Łukasza Rondudy i Tomasza Szerszenia. Za jej autorami pragniemy podjąć namysł nad aktualnością tematu i kondycją naszego współczesnego społeczeństwa, obserwowaną przez pryzmat oświeceniowych wartości.

Zewsząd słychać dziś pesymistyczny refren: kres oświeceniowej tradycji głoszą myśliciele przynależący do rozmaitych tradycji intelektualnych i utożsamiani z różnymi opcjami politycznymi [2] – czytamy w opisie wydawniczym. Na całym świecie wraz z wybuchem pandemii COVID-19 wzrasta nieufność wobec nauki, za naszą wschodnią granicą trwa wojna prowadzona nie w imię rozumu, a szaleństwa, w Polsce zaś łamane są prawa kobiet, mniejszości seksualnych czy uchodźców. Po latach wiary w progres naukowy będącym motorem rozwoju cywilizacji zaczynamy wchodzić w okres triumfu tego co irracjonalne.

W kontrze do tego sposobu myślenia chcemy pokazać Oświecenie jako epokę, która cały czas trwa: nie jako fantom, lecz jako żywa rama definiująca kształt naszej teraźniejszości, jako polityka krytycznego myślenia. Dziedzictwo oświeceniowe to nie balast, trup, którego należy reanimować lub dobić, lecz raczej coś jeszcze niezrealizowanego, ciągle niedopełnionego – coś, co dopiero nadchodzi. [3]

Temat festiwalu jest próbą reakcji na aktualne, toczące się w Polsce i na świecie dyskusje o tzw. kryzysie oświeceniowych wartości. Na ile jest on czymś nowym, samoistnym, na ile zaś trwale wpisanym w wewnętrzną dynamikę Oświecenia? Pytanie o Oświecenie jest bowiem zawsze pytaniem o „tu i teraz”: zrozumienie dzisiejszej rzeczywistości bez sięgnięcia do źródeł nowoczesności będzie zawsze niepełne.

Pytania o wartości oświeceniowe stawiają wszystkie prezentowane w czasie Festiwalu Prapremier spektakle. „Matka Joanna od Aniołów” to opowieść o tym, czego nie da się zobaczyć, o szaleństwie, opętaniu, ale też bezgranicznej miłości. „Wstyd” to osobista historia dotykająca różnic klasowych – tematyki tak silnie obecnej dziś we współczesnej humanistyce. „Żegnaj, Wołyniu! Прощай, Волинь!” to z kolei inne spojrzenie na proces dekolonizacji. Rodzime produkcje Teatru Polskiego w Bydgoszczy – „Życie na wypadek wojny” i prapremierowy spektakl Mikity Ilyinchyka – zeszłorocznego laureata Aurory. Nagrody Dramaturgicznej Miasta Bydgoszczy – „F***ing in Brussels” to opowieści o dyktaturach, wojnie i uniwersalnych potrzebach ludzkich.

Przyglądając się Oświeceniu powracamy do pytania o fundamenty wspólnoty, społeczeństwa, w którym przyszło nam żyć, ale również o suwerenność, autonomię rozumu i jego konkretne, indywidualne użycia. Powszechna dziś próba dekolonizacji rozumu nie może prowadzić do całkowitej jego zagłady. Odrzucając go bowiem, odrzucamy demokrację i kategorię prawdy – to błędna ścieżka, która prowadzi donikąd, do całkowitej katastrofy. Bez próby ponownego przeprowadzenia myśli oświeceniowych, będziemy wciąż oddalać się od wolności, którą fanatycy i dyktatorzy coraz częściej próbują nam odebrać.

AURORA. Nagroda Dramaturgiczna Miasta Bydgoszczy

Festiwal Prapremier organizowany od 21 lat przez Teatr Polski im. Hieronima Konieczki  w Bydgoszczy pragnie wrócić do swoich korzeni i skupić się na nowych tekstach dramatycznych wyznaczających kierunki rozwoju współczesnego teatru.

Chcemy poszukiwać nowego języka i nowych form teatru, wierząc, że dziś – po 30 latach od zmiany ustrojowej – Polska może stać się swoistym centrum współczesnego dramatu i teatru, dlatego w 2021 roku powołaliśmy międzynarodową nagrodę dramaturgiczną – AURORA. Nagroda Dramaturgiczna Miasta Bydgoszczy, przyznawaną za wybitny dramat współczesny. Aurora to z jednej strony symbol zorzy polarnej, świtu i odnowy, z drugiej zaś – symbol rewolucji – idee bliskie Teatrowi Polskiemu. W ciągu ostatnich dwóch dekad polski teatr zapatrzony był w teatr zachodni  – inspirując się jego estetykami, tematami i tekstami, jednocześnie pomijając swoje korzenie  i szukanie inspiracji w regionie.

W nowej formule Festiwalu Prapremier pragniemy zwrócić swoje zainteresowanie w drugą stronę – na wschód, gdzie teatralnie, ale i społecznie, i politycznie dzieje się obecnie wyjątkowo dużo. „Wschód” rozumiemy tu w dwójnasób – terytorialnie  i geopolitycznie, ale także jako początek, odnowę, powołanie do życia. Wschód to ferment, przenikanie się kultur, religii, systemów politycznych. Wschód to wreszcie tygiel, w którym kotłują się ze sobą narodowe racje, tradycje, często wzajemnie wykluczające się idee, to wreszcie miejsce, gdzie pytania o kondycję człowieka, narodowość, przynależność, prawdę historyczną i społeczną są wciąż żywe, i stają się tematem dla twórców teatralnych,  w szczególności zaś dla dramatopisarek i dramatopisarzy.

W 2022 roku zaproszenie do wzięcia udziału w konkursie  skierowaliśmy do Autorów i Autorek z Polski, ale także z: Ukrainy, Białorusi, Litwy, Łotwy, Estonii, Finlandii, Gruzji, Armenii, Węgier, Czech, Słowacji, Albanii, Chorwacji, Serbii, Bośni i Hercegowina, Mołdawii, Rumunii, Macedonii, Słowenii, Bułgarii, Czarnogóry, Kosowa, Kazachstanu, Kirgistanu, Tadżykistanu, Uzbekistanu, Azerbejdżanu, Turkmenistanu.

Nabór tekstów w języku polskim, angielskim, ukraińskim bądź rosyjskim trwał do 15 maja. Do tegorocznej, II. edycji AURORY. Nagrody Dramaturgicznej Miasta Bydgoszczy zgłoszonych zostało 195 utworów spełniających wymogi regulaminowe. Wśród nadesłanych utworów znalazło się 107 dramatów w języku polskim, 33 w języku ukraińskim, 33 w języku rosyjskim i 22 w języku angielskim. Ich autorki i autorzy pochodzą z 15 krajów: Serbii, Macedonii, Rumunii, Finlandii, Chorwacji, Ukrainy, Azerbejdżanu, Białorusi, Bośni i Hercegowiny, Litwy, Kosowa, Kazachstanu, Kirgistanu, Gruzji oraz Polski.

W pierwszym etapie konkursu czteroosobowe jury w składzie Davit Gabunia (uznany pisarz i dramatopisarz gruziński), Julia Holewińska (dramatopisarka polska, wicedyrektorka Teatru Polskiego w Bydgoszczy), Veronika Skliarova (ukraińska producentka teatralna, menedżerka kultury, krytyczka teatralna i dziennikarka) oraz Agnieszka Lubomira Piotrowska (tłumaczka dramatów z języka rosyjskiego, członkini Zarządu sekcji C Stowarzyszenia Autorów ZAiKS) wybrało pięć finałowych tekstów, które zostaną  zaprezentowane w formie szkiców scenicznych w trakcie Festiwalu Prapremier.

Listę finalistów i finalistek konkursu poznaliśmy 30 czerwca 2022 roku. Jury 2. edycji AURORY. Nagrody Dramaturgicznej Miasta Bydgoszczy w składzie: Davit Gabunia, Julia Holewińska, Agnieszka Lubomira Piotrowska, Veronika Skliarova, po przeczytaniu 195 utworów z 15 krajów postanowiło zakwalifikować do Finału:

Staša Bajac “Ta będzie taka sama”, tytuł oryginalny: «Ova će biti ista» (Serbia)

Marta Sokołowska “Proszę, niech zapanuje pokój.” (Polska)

Luda Tymoshenko “Pięć pieśni Polesia”, tytuł oryginalny: «ПЯТЬ ПІСЕНЬ ПОЛІССЯ» (Ukraina)

Elise Wilk “Zniknięcia”, tytuł oryginalny: «Disapariţii» (Rumunia)

Nina Zakhozhenko “Ja, wojna i plastikowy granat” tytuł oryginalny «Я, війна і пластикова граната» (Ukraina)

Jury wyróżniło i zarekomendowało do wystawienia teatrom w Polsce i zagranicą następujące sztuki:

  • Stefan Aleksic „A Feast” (Serbia)
  • Maria Belkovich „Любое место, где остались следы” (Białoruś)
  • Andrij Bondarenko „Синдром уцілілог” (Ukraina)
  • Danilo Brakočević „The Highflyer” (Serbia)
  • Iva Brdar „And If I Don’t Behave Than What” (Serbia)
  • Beniamin M. Bukowski „Dzieciątko z Charkowa” (Polska)
  • Michał Buszewicz „Edukacja seksualna” (Polska)
  • Tijana Grumić „Do birds have the capacity for fun?” (Serbia)
  • Olga Grzelak „Myszy” (Polska)
  • Anka Herbut „Rohtko” (Polska)
  • Daria Kubisiak „Wyparte” (Polska)
  • Lena Kudayeva „Один день” (Ukraina)
  • Lena Laguszonkowa „Mój sztandar zasikał kotek”, tytuł oryginalny: «МОЁ ЗНАМЯ ОБОСЦАЛА КОШЕЧКА» (Ukraina)
  • Marian Mahor „Przybysz” (Polska)
  • Przemysław Pilarski „Pośród gospodarstw” (Polska)
  • Wojciech Rodak „cHIMera” (Polska)
  • Andreea Ioana Tănase „98% (the right decision)” (Rumunia)
  • Marcin Teodorczyk „Jura z Placu Napoleona” (Polska)

W kolejnym etapie pięcioosobowa Kapituła w składzie: Agnieszka Holland (polska reżyserka i scenarzystka filmowa), Natalia Worożbyt (dramatopisarka ukraińska, reżyserka, scenarzystka, kuratorka projektów teatralnych i społecznych), Davit Gabunia, Julia Holewińska, Agnieszka Lubomira Piotrowska wybierze zwycięski tekst i przyzna AURORĘ – Nagrodę Dramaturgiczną Miasta Bydgoszczy w wysokości 50.000 zł.

Dodatkowe nagrody dla finalistów przyzna Stowarzyszenie Autorów ZAiKS, które jest partnerem konkursu.

Zwycięzców poznamy podczas XXI edycji Festiwalu Prapremier, który odbędzie się w dniach 14-29 października 2022 roku w Teatrze Polskim w Bydgoszczy. Gala wręczenia AURORY. Nagrody Dramaturgicznej Miasta Bydgoszczy odbędzie się 29 października w Pałacu w Ostromecku.


[1] Oświecenie, czyli tu i teraz , pod red. Ł. Ronduda, T. Szerszeń,  wyd. Karakter, Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, Warszawa, 2021.

[2] Ibidem.

[3] Ibidem.